Salgında İhracat Kısıtları ve Koruyucu Ekipman

Arz güvenliğinin öne çıktığı belirsizlik dönemlerinde ülkeler, bazı ürünlerin yurt dışına çıkışını tümüyle serbest bırakmak yerine ihracat iznine ya da bir kayıt/uygunluk sürecine bağlar. Salgın döneminde maske, eldiven, tulum ve solunum cihazı gibi koruyucu ekipman ile tıbbi malzemeler bu tür geçici düzenlemelerin merkezinde yer aldı.

Kısıtlamaların mantığı ve uygulanış biçimi

Bu düzenlemelerin temel amacı, kriz anında yurt içi arzı güvence altına almaktır. Kısıt tek bir biçimde uygulanmaz: bir üründe çıkış tümüyle durdurulabilir, bir başkasında ihracat ilgili kurumun ön iznine ya da bir kayıt işlemine bağlanabilir. İzne tabi kalemlerde gümrük beyannamesi, gerekli onay alınmadan tescil edilemez; bu nedenle sevkiyat takvimi, iznin tamamlanacağı süreye göre kurulur.

Bir ürünün kısıt kapsamında olup olmadığı, ticari adıyla değil eşyanın Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) ile belirlenir. GTİP on iki haneden oluşur; ilk altı hane uluslararası Armonize Sistemi, yedi-sekizinci haneler AB Kombine Nomanklatürünü, dokuz-onuncu haneler milli açılımı, on bir-on ikinci haneler istatistik kodunu gösterir. Hangi pozisyonların kısıt listesinde olduğu bu ayrım üzerinden okunur; sınıflandırmada, 30/12/2025 tarihli ve 33123 (1. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 10781 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan 2026 Türk Gümrük Tarife Cetveli esas alınır.

Ortak özellik, bu tedbirlerin geçici ve koşula bağlı olmasıdır. Yurt içi arz normalleştikçe listeler daraltılır, kimi ürünler kapsam dışına çıkarılır, izin usulleri gevşetilir. Dolayısıyla kısa süre önce serbestçe ihraç edilen bir kalem, aynı GTİP altında yeniden izne bağlanmış olabilir; bunun tersi de mümkündür.

İhracatçı için pratik çıkarımlar

• Sevkiyat öncesi kapsam kontrolü, ürünün ticari adı üzerinden değil GTİP üzerinden yapılır.
• İzne tabi ürünlerde onay tamamlanmadan yükleme ve tescil planlanmaz.
• Kurallar dönemseldir; her sevkiyatta güncel liste ve izin usulü yeniden teyit edilir.

Kısıt kapsamındaki bir ürün için izin süreci, çoğu zaman beyannamenin tescilinden önce tamamlanması gereken bir ön koşul olarak işler.

Bu yazıda sınıflandırmaya esas alınan Türk Gümrük Tarife Cetveli her yıl Cumhurbaşkanı kararıyla yenilenir; hangi GTİP’lerin ihracat kısıtı kapsamında olduğu da ilgili Cumhurbaşkanı kararları ve tebliğlerle dönem dönem değiştirilir. Bu nedenle her sevkiyat öncesinde ilgili GTİP için yürürlükteki tarife cetveli ile güncel kısıt listesinin ayrıca teyidi esastır.